Devrim Küfteoğlu
Sıfır Atık Vakfı tarafından Gelecek İçin Sıfır Atık – Ortak Akıl Platformu kapsamında düzenlenen Türkiye Plastik Atık Çalıştayı, iki gün boyunca kamu kurumlarını, yerel yönetimleri, üniversiteleri, özel sektörü, sivil toplum kuruluşlarını ve alanında uzman isimleri plastik kirliliğiyle mücadele için aynı zeminde buluşturdu. Çalıştayda ortaya konulan görüş ve çözüm önerileriyle, 2053 Türkiye Plastik Vizyonu’na katkı sunacak politika ve uygulama alanları değerlendirildi. Sıfır Atık Vakfı tarafından 31 Ağustos–1 Eylül 2026 tarihlerinde İstanbul’da, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un teşrifleriyle gerçekleştirilen Gelecek İçin Sıfır Atık – Ortak Akıl Platformu Türkiye Plastik Atık Çalıştayı, plastik kirliliğiyle mücadele ve döngüsel ekonominin güçlendirilmesine yönelik kapsamlı değerlendirmelerin ardından tamamlandı. Sıfır Atık Hareketi Kurucusu, Birleşmiş Milletler Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı ve Sıfır Atık Vakfı Onursal Başkanı Sayın Emine Erdoğan Hanımefendi’nin öncülüğünde küresel bir çevre hareketine dönüşen Sıfır Atık vizyonundan hareketle gerçekleştirilen çalıştay, plastik meselesini yalnızca atık yönetimi çerçevesinde değil; üretimden tüketime, ürün tasarımından yeniden kullanıma, geri dönüşümden insan sağlığına ve ekonomik dönüşüme kadar bütüncül bir yaklaşımla ele aldı. Türkiye’nin 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde ev sahipliği yapacağı COP31’e giden süreçte gerçekleştirilen çalıştay, plastik kirliliğiyle mücadelede Türkiye’nin ortak yaklaşımının güçlendirilmesi açısından önemli bir istişare ve değerlendirme zemini oluşturdu. COP31 Başkanlığını yürüten Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un liderliğinde sürdürülen hazırlık sürecine katkı sunması hedeflenen çalıştayda, Türkiye’nin iklim eylemi ve döngüsel ekonomi gündemine somut katkılar sağlayacak başlıklar değerlendirildi. Türkiye Plastik Atık Çalıştayı’nın kapanış programında İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Hasan Mandal, Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş ile İstanbul Valisi Davut Gül katılımcılara hitap etti. “Mevcut Durumu ve Gelecekte Nasıl Olması Gerektiğini Hep Birlikte Paylaştık” Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş, kapanış programındaki konuşmasında, çalıştayda farklı masalarda Türkiye’deki plastik atık krizine
çözüm arandığını belirterek, “Farklı masalarda Türkiye’deki plastik atık krizine çözüm aradık. Bu çözümlere katkı sunan tüm paydaşlarımıza teşekkür etmek istiyorum. Türkiye’nin plastik atık sorununa hep birlikte çözüm bulmak için burada akıl teri akıttık. Mevcut durumu ve gelecekte nasıl olması gerektiğini hep birlikte paylaştık. İki gün boyunca farklı kurumların temsilcileri kendi perspektiflerinden kendi bakış açılarıyla masalara katkıda bulundular. Çalıştay öncesi 4 ilimizde koordinasyon toplantıları gerçekleştirmiştik. Plastik atık sorununun baş gösterdiği Adana, Mersin, Muğla ve Antalya illerinden valilerimiz dün burada bizimleydi. Şehirlerimizi Valiler Oturumu’nda 360 derece ele aldık. Şehirlerimizdeki plastik atık krizini çözeceğimize biz yürekten inanıyoruz” dedi. “Valiliklerimizle Çalışmalar Yürütülürse Mutlak Başarıya Ulaşmak Çok Daha Kolay Olacak” Ağırbaş, “İçişleri Bakanlığımızla yeni bir protokol imzaladık. Sıfır Atık Festivali ve Sıfır Atık Forumu’nu da Valimiz Davut Gül liderliğinde gerçekleştirmiştik. Valiliklerimizle çalışmalar yürütülürse mutlak başarıya ulaşmanın çok daha kolay olacağını düşünüyorum. İstanbul Valimiz Sayın Davut Gül’e teşekkür etmek istiyorum” diye konuştu. “Yerel Deneyimleri Ulusal Politikalarla Buluşturmak Zorundayız” Çalıştayın ardından sürecin 17 bakanlık ile birlikte takip edileceğini söyleyen Ağırbaş, şöyle devam etti: “Türkiye’nin her ilinin, her sektörünün plastik meselesi farklı ama çözüm ortak. Tüm farklılıklar Türkiye Plastik Döngüsü’nün farklı parçalarını temsil ediyor. Yerel deneyimleri ulusal politikalarla buluşturmak zorundayız. Buradaki masalarda farklı konuları ele aldık. Ele aldığımız bütün konularda verimli ve başarılı çıktılar elde ettik. Bugünden itibaren 17 bakanlığımızın desteğiyle buradan çıkanları eylem planına dönüştürecek ve inşallah plastik krizini vatandaşımızın gündeminden çıkarmak istiyoruz. Masalardan çıkan sonuçları başta kamuda ve diğer bölgelerde takibinin yapılmasıyla alakalı var gücümüzle çalışacağız.” “Çözüm İçin ‘Nasıl Yapacağız?’ Sorusu Önemli” İTÜ Rektörü Prof. Dr. Hasan Mandal ise, çözüm için “Nasıl yapacağız?” sorusunun önemli olduğunun altını çizerek, “Bu soru, bu iki günlük toplantıda dikkate alınarak çalışıldı. Basit bir plastik gibi, çevre olayı gibi gözükse de dinamik bir ortamda çözüm noktası ancak birlikte iş yapılarak mümkün. Avrupa’da ikinci ülkeyiz üretim noktasında. Geri dönüşüm noktasında yine ikinci ülkeyiz ama katma değerde daha geriden geliyoruz. Katma değeri konuşurken sadece teknoloji firmaları değil, hizmet sektörümüzü de ele almalıyız” dedi. İstanbul Valisi Davut Gül, ise tarihi bir haftaya tanıklık ettiğimizi ifade ederek, “Başta bu organizasyonu düzenleyen Sıfır Atık Vakfımız ve Başkanı ile katkı sunan herkese ayrı ayrı teşekkür ediyorum. Yönetişimin en iyi somut göstergelerinden birisini hayata geçirdiniz. Hem sektör var hem sivil toplum kuruluşları var hem de 17 bakanlığımızın katılımı var. Birçoğunu bildiğimiz ama birçoğunu da bilmediğimiz fark etmediğimiz, yani madalyonun bir diğer yüzünü de görmüş olduk. COP31’e giderken, bu çalıştayın sonuçlarıyla, somut çıktılarla gideceğiz. Bundan sonraki süreçte politika yapıcılara talepler de iletilecek” diye konuştu. “Bazen denilir ‘STK’lar ne yapar?’ İşte Sıfır Atık Vakfı başta olmak üzere, STK’lardan beklediğimiz bu tür etkinlikler” diyen Gül, “Elle tutulur, somut ve toplumun ihtiyaçlarının dile getirilmesi. Sıfır Atık Vakfımızın kuruluşunu himaye eden Emine Erdoğan Hanımefendi olmak üzere Samed Başkan’a ve çalışma arkadaşlarına teşekkür ediyorum. İstanbul olarak buna ev sahipliği yaptığımız için kendimizi şanslı addediyoruz” ifadelerini kullandı. Plastik Döngüsü 4 Ana Başlıkta Ele Alındı Çalıştay kapsamında, İstanbul Teknik Üniversitesi Sıfır Atık Enstitüsü akademik koordinasyonunda plastik döngüsünün bütüncül şekilde değerlendirilmesi amacıyla dört ana tematik blok ve 15 çalışma masası oluşturuldu. İki gün boyunca gerçekleştirilen çalışmalarda plastik üretimi, tasarımı ve ekonomik dönüşümden tüketim, atık, kirlilik ve çevreye; gıda güvenliği ve insan sağlığından yönetişim, finansman, veri ve gelecek vizyonuna kadar plastik döngüsünün tüm aşamaları ele alındı. Tematik Masa Çıktıları Prof. Dr. Hasan Mandal Tarafından Paylaşıldı İTÜ Rektörü Prof. Dr. Hasan Mandal, çalıştayın kapanışında 15 tematik masadan gelen sonuç çıktılarını kamuoyu ile paylaştı: Masa 1 – Sürdürülebilir Plastik ve Hammadde Üretimi: Türkiye’nin birincil hammadde dışa bağımlılığını azaltmak için ikincil hammadde kullanımının artırılması, kaynağında ayrı toplama ve ileri geri dönüşüm teknolojilerinin yaygınlaştırılması ve GEKAP kaynaklarının bu yatırımları destekleyecek şekilde yönlendirilmesi gerektiği ortaya konmuştur. Masa 2 – Eko-Tasarım, Sürdürülebilir Ürün ve Ambalaj Geliştirme: Eko-tasarım için ürün grubu bazında açık kriterler ve uyum takvimi oluşturulması, çevresel beyanları doğrulayacak veri altyapısının kurulması ve tasarım kararlarının toplama ve geri dönüşüm altyapısıyla birlikte ele alınması gerektiği belirlenmiştir.
Masa 3 – Kaynak Verimliliği, Temiz Üretim ve Endüstriyel Simbiyoz: Birincil hammadde ve dışa bağımlılığın azaltılması, güvenilir ikincil ve biyobazlı hammadde arzının geliştirilmesi, yüksek katma değerli mühendislik plastiklerinde yerli kapasitenin artırılması ve plastik madde akışlarının izlenebilir hale getirilmesi öncelikli dönüşüm alanları olarak belirlenmiştir. Masa 4 – Plastik Sanayisinde Yeşil Dönüşüm, İhracat ve Rekabet Gücü: AB mevzuatına uyum sürecinde sektörün rekabet gücünün korunması için izlenebilirlik, test ve sertifikasyon altyapısının güçlendirilmesi; teknoloji, finansman ve nitelikli insan kaynağının birlikte desteklenmesi gerektiği ortaya konmuştur. Masa 5 – Tek Kullanımlık Plastikler, Sürdürülebilir Tüketim ve Yeniden Kullanım Sistemleri: Tek kullanımlık plastiklere yönelik dönüşümün kademeli bir takvim ve uygun finansmanla yürütülmesi, kaynağında ayrı toplama ve denetimin güçlendirilmesi ve geri dönüştürülmüş malzemenin özellikle gıda ile temas eden ürünlerde kullanımına ilişkin mevzuatın netleştirilmesi gerektiği belirlenmiştir. Masa 6 – Plastik Atıkların Toplanması, Ayrıştırılması ve Geri Dönüşümü: Plastik geri dönüşümünün temelinin kaynağında ayrı toplama olduğu; bunun sürdürülebilir finansman, kayıt dışılığın azaltılması, lisanslı işletmelerin güçlendirilmesi, etkin denetim ve vatandaş farkındalığıyla birlikte ele alınması gerektiği sonucuna varılmıştır. Masa 7 – Turizm, Eğitim, Sağlık ve Toplu Yaşam Alanlarında Plastik Yönetimi: Ayrı toplanan plastiklerin sonraki aşamalarda yeniden karıştırılmasını önleyecek sistemlerin kurulması, belediyelerde görev ve kapasite sorunlarının giderilmesi ve özellikle turizmde yeniden dolum ile yeniden kullanım uygulamalarının yaygınlaştırılması gerektiği belirlenmiştir. Masa 8 – Denizlerde, İç Sularda ve Doğal Ekosistemlerde Plastik Kirliliği: Plastiklerin denizlere ve doğal ekosistemlere ulaşmasını önlemede kaynağında ayrıştırmanın güçlendirilmesi, sürekli eğitim ve etkin denetim mekanizmalarının kurulması ve uzun vadede altyapı ile üretim-tüketim sistemlerinin dönüştürülmesi gerektiği ortaya konmuştur. Masa 9 – Tarımda Plastik Kullanımı, Mikroplastikler ve Gıda Güvenliği:
Tarımsal ve gıda kaynaklı plastiklerin ayrı toplanıp izlenmesi, analiz ve dijital takip altyapısının güçlendirilmesi, kaçak atık girişlerinin önlenmesi ve tarımsal atıkların ÇKS ile ilişkilendirilecek bir sistem üzerinden yönetilmesi gerektiği belirlenmiştir. Masa 10 – Mikro ve Nanoplastikler: İnsan Sağlığı, Maruziyet ve Risk Değerlendirmesi: Mikro ve nanoplastiklere ilişkin ortak ölçüm ve analiz yöntemlerinin, laboratuvar kapasitesinin ve risk değerlendirme altyapısının geliştirilmesi; maruziyetin azaltılması ve güvenli alternatiflerin geliştirilmesine yönelik Ar-Ge çalışmalarının desteklenmesi gerektiği ortaya konmuştur. Masa 11 – Eğitim, İletişim ve Toplumsal Davranış Dönüşümü: Sürdürülebilirlik eğitiminin kurumlar arası eşgüdümle güçlendirilmesi, plastik konusunda doğru ve hedef kitleye uygun iletişim araçlarının geliştirilmesi ve güvenilir bilgiyi sağlayacak ortak bir veri kaynağının oluşturulması gerektiği belirlenmiştir. Masa 12 – Mevzuat, Denetim ve Kurumsal Yönetişim: Mevzuat ve uygulamaya ilişkin bilgilendirmenin ortak bir takvimle yürütülmesi, kaynağında ayrı toplamanın genişletilmiş üretici sorumluluğu kapsamında güçlendirilmesi ve sistemin etkinliği için kayıt dışılığın azaltılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Masa 13 – Yeşil Finansman, Yatırım ve Teşvik Mekanizmaları: Plastik sektörünün dönüşümü için doğrulanmış veri temelli ve sektörün teknik özelliklerini dikkate alan finansman mekanizmalarının geliştirilmesi, teşviklerin tek bir yol haritası altında eşgüdümlenmesi ve 2027–2031 dönemini kapsayan çok paydaşlı bir dönüşüm mekanizmasının kurulması gerektiği belirlenmiştir. Masa 14 – Plastik Atık Verileri, İzleme ve Dijital Dönüşüm: Plastik atık verilerinin ortak standartlarda toplanması ve kurumlar arasında entegre edilmesi, beyanların saha verileriyle doğrulanması ve atığın kaynağından nihai işleme kadar dijital teknolojiler ve yapay zekâ destekli sistemlerle izlenmesi gerektiği ortaya konmuştur. Masa 15 – 2053 Türkiye Plastik Vizyonu ve Uluslararası İş Birliği: 2053 Türkiye Plastik Vizyonu’nun Ulusal Plastik Stratejisi ve Eylem Planı ile somutlaştırılması; 2027–2031 döneminde sanayinin dönüşüm ve yatırım kapasitesinin güçlendirilmesi ve Türkiye’nin 2053’te Avrupa, Balkanlar, Orta Doğu ve Orta Asya’ya teknoloji, bilgi ve deneyim aktaran bölgesel bir döngüsel plastik hub ülkesi konumuna gelmesi gerektiği belirlenmiştir. Plastik Döngüsü Sonuç Raporu Önümüzdeki Günlerde Kamuoyu İle Paylaşılacak Türkiye Plastik Atık Çalıştayı’nın ardından Plastik Döngüsü Sonuç Raporu’nun ise önümüzdeki günlerde kamuoyuyla paylaşılması planlanıyor. Çalıştayda ortaya konulan önerilerin ayrıca ilgili kurumların görev ve sorumluluk alanlarına göre sınıflandırılarak Bakanlık Bazlı Politika ve Değerlendirme Raporları’na dönüştürülmesi hedefleniyor. Ortaya çıkan çıktılarla; plastik kirliliğiyle mücadelede öncelikli sorunların ve ihtiyaçların belirlenmesi, uygulanabilir politika ve çözüm seçeneklerinin geliştirilmesi, kurumlar arası iş birliğinin güçlendirilmesi ve ulusal mevzuat ile strateji belgelerine katkı sunulması amaçlanıyor. Çalıştayda ortaya konulan ortak aklın, 2053 Türkiye Plastik Vizyonu doğrultusunda geliştirilecek politika ve uygulamalara katkı sunması, plastik kirliliğiyle mücadelede çok paydaşlı iş birliğini güçlendirmesi ve COP31 sürecinde Türkiye’nin çevre ve iklim gündemine somut katkılar sağlaması hedefleniyor.
