Tonaj olarak ihracatın yüzde 6,2 gerilediği bu dönemde, KG başına ortalama ihracat birim fiyatı 8,7 dolar olarak gerçekleşti. Makine ihracatının yüzde 7,1 arttığı Almanya’ya ihracatın 2,9 milyar dolara yaklaştığı bu dönemde, ABD’ye yapılan makine ihracatı yüzde 27 artışla yaklaşık 2 milyar dolar oldu. İçten yanmalı motor ve aksamları yaklaşık 2,1 milyar dolar ihracatla ilk sırada gelirken 1,9 milyar dolar ihracat gerçekleştirilen inşaat ve madencilik makineleri ikinci sırada yer aldı. Üçüncü sırada yer alan pompalar ve kompresörler ihracatı yaklaşık 1,4 milyar dolar oldu. Yıllıklandırılmış makine ihracatı 28,9 milyar dolar olurken, son 12 aylık makine ithalatı yüzde 5,4 artışla 47,5 milyar dolar olarak kaydedildi.
“İçerde iklim hedeflerini gevşeten AB, düzenlemelerle rekabet kalkanı kuruyor”
BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne taraf 196 ülke ve Avrupa Birliği’ni Türkiye’de bir araya getiren COP31 İklim Zirvesi’nin küresel iklim politikalarını gündemin ilk sırasına taşıdığı bu dönemde, AB’nin yeşil dönüşüm düzenlemelerinin Türk ihracatının geleceğindeki yerini değerlendiren Makine İhracatçıları Birliği Başkanı Sevda Kayhan Yılmaz, şunları söyledi:
“Avrupa Komisyonu’nun geçen yıl yaklaşık 180 alt ürünü Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) kapsamına alma önerisinin ardından Avrupa Parlamentosu’nun bu yıl listeyi 457 ürüne genişletme kararı alması, 2028 itibarıyla makineler ile metal aksamların sisteme dâhil edilmesine yönelik üçlü müzakereleri gündeme taşıdı. Komisyonun genişleme listesindeki ürünlerin yaklaşık yüzde 94’ünü bağlantı elemanları, metal parçalar ve makine aksamları gibi ağır makine ile özel ekipmanların temel sanayi girdileri oluşturuyor. Ticaret Bakanlığımızın paylaştığı verilere göre yeni ürün gruplarında AB’ye yıllık yaklaşık 8 milyar avroluk ihracatla Türkiye, Çin’in ardından en fazla etkilenecek ikinci ülke konumunda bulunuyor ve bu tutar Avrupa Parlamentosu’nun 457 ürünlük geniş listesini henüz yansıtmıyor. Sektörümüz üzerinde böylesine devasa bir maliyet baskısı yaratacak bu tablonun yalnızca çevresel kaygılarla şekillenmediği ise son gelişmelerle çok daha net görülüyor. Brüksel’in dış ticarette sınırda karbon ağını bu denli genişletmesi, Avrupa Parlamentosu Çevre Komitesi’nde yapılan oylamayla 2035 yılı için planlanan yüzde 100 karbondioksit emisyon azaltım hedefinin yüzde 87,5’e çekilmesi ve şirketlerin çevresel pazarlama iddialarını denetlemek üzere hazırlanan Yeşil İddialar Direktifi’nin rafa kaldırılmasıyla birlikte okunduğunda stratejik bir yönelimi açığa çıkarıyor. AB kendi sanayiinin üzerindeki maliyet ve uyum baskısını hafifletmek amacıyla kıta içindeki yeşil dönüşüm hedeflerinde belirgin bir gerilemeye giderken, sınırda karbon, ekotasarım ve Dijital Ürün Pasaportu gibi mekanizmaları genişleterek bu araçları Avrupa sanayiinin küresel rekabet gücünü koruma stratejisinin bir parçası hâline getiriyor.”
“Karbon maliyeti makine imalatçılarına iki yönlü yük”
SKDM uygulamasının mali yükümlülük dönemine geçmesiyle birlikte Türkiye’de kurulumu süren Emisyon Ticaret Sistemi’nin (ETS) ve tedarik zinciri düzenlemelerinin imalatçılar üzerindeki maliyet etkilerini analiz eden Yılmaz, şu değerlendirmede bulundu:
“AB sınırında mali yükümlülük döneminin başlamasıyla birlikte karbon fiyatlaması artık ihracatçılarımız için somut bir maliyet kalemine dönüşürken, yasal ve piyasa altyapısı kurulan ulusal ETS’nin işleyişi bu yükün dengelenmesi açısından kritik bir rol üstleniyor. Ancak yıllık 50 bin tonun üzerinde karbondioksit salımı yapan tesisleri kapsayan ulusal sistemimizin pilot döneminde tahsisatların ücretsiz verilmesi nedeniyle firmalar raporlama yaparken henüz bir karbon bedeli ödemediği için, ihracatçılarımızın AB sınırındaki SKDM yükümlülüğünden mahsup edebileceği bir yurt içi karbon fiyatı oluşmuyor. Çoğu makine imalatçımız 50 bin ton eşiğinin altında kaldığı için ulusal ETS’yi doğrudan hissetmiyor ancak üretimde kullandıkları çelik ve alüminyum girdileri üzerinden dolaylı maliyetle karşılaşıyor. Dolayısıyla karbon maliyeti sektörümüze hem AB sınırında hem de kendi tedarik zincirimizde iki yönlü yük. Tedarik zinciri üzerinden gelen bu baskı karbon maliyetiyle de sınırlı değil; AB sicili devreye giren Dijital Ürün Pasaportu ve 2026 hedefli Ulusal Döngüsel Ekonomi Planı kapsamındaki ekotasarım kuralları da aynı mekanizmayla makine imalatçılarını kuşatıyor. Türkiye’nin ilk öncelikli sektör listesinde makine yer almasa bile çelik, alüminyum ve makinelerimize entegre ettiğimiz enerji ilişkili bileşenler üzerinden kesintisiz ürün ve emisyon verisi akışı zorunlu hâle gelirken, sahadaki teknik ve mali baskıları yönetecek bütüncül bir politika çerçevesine ihtiyaç artıyor.”
“Yeşil Mutabakat Eylem Planı’nın güncellemesi yeni bir yol haritası”
Ticaret Bakanlığı koordinasyonunda güncellenen Yeşil Mutabakat Eylem Planı’nın sunduğu yol haritasını ve Türk makine sanayiinin adil geçiş sürecine ilişkin temel beklentilerini paylaşan Yılmaz, sözlerini şöyle tamamladı:
“Ekonomimizin yeşil tedarik zincirlerine entegrasyonu ve Gümrük Birliği’nin ileriye taşınması amacıyla yürürlüğe konulan Yeşil Mutabakat Eylem Planı’nın güncellenmesini sektörümüz adına kritik bir adım olarak görüyoruz. Yeni plan doğrultusunda ulusal ETS’nin sektörel etkilerinin analiz edilecek olması ve karbon fiyatlandırması alanında uluslararası iş birlikleri geliştirilmesi, ihracatçılarımızın karşılaşacağı maliyet baskısını öngörmek açısından önemli. Ayrıca, SKDM uygulamasındaki emisyon hesaplama yöntemleri ve doğrulama süreçleri gibi sahadaki somut teknik darboğazlara dair sektörel görüşlerimizin AB’ye aktarılacak olması da elimizi güçlendiriyor. AB’nin iklim hedeflerini paylaşıyoruz ancak ihracatımızın geleceğini güvence altına alacak adil bir geçiş için üç temel beklentimiz var: Ortak ülkelerde karbon fiyatlamasının anlık değil aşamalı bir süreç olduğunun kabul edilerek olgunlaşan ETS’mizin SKDM kapsamında mahsuplaşmaya açılması, makine tedarik zincirini etkileyen kuralların bizimle birlikte ve gerçekçi takvimlerle şekillendirilmesi, son olarak da imalatçılar arasında güvenilir veri akışının tesis edilmesi.”